e
sv

ROMAN ELEŞTİRİSİ

174 Okunma — 03 Mart 2020 20:00
avatar

Veysel Tekelioğlu

  • e 0

    Mutlu

  • e 0

    Eğlenmiş

  • e 0

    Şaşırmış

  • e 0

    Kızgın

  • e 0

    Üzgün

Okuma yaparken akılda bulundurulması gerekenler

  • Romanın bir iddiası var mı?
  • Romanın okura katkısı var mı?
  • Roman güncel tartışmalarla ilgili mi?
  • Roman dinî ve siyasi akımlarla ilgili mi?
  • Romanın temellendiği bir düşünce ekolü var mı?
  • Romanda geçen terimler nelerdir ve bu terimler açıklanmış mı?
  • Romanda verilen bilgiler doğru mu?
  • Romanın hitap ettiği kesim?
  • Roman alandaki diğer kitaplarla kıyaslanabilir mi?

Roman Eleştirisi Yazılırken Neler Göz Önünde Tutulmalı?

  • Eleştiri roman okunduktan sonra bir iki hafta içinde yazılmalı…
  • Sadece metin değerlendirilmeli…
  • Özetlemeden kaçınmalı…
  • Eleştiride hatır olmamalı…
  • Roman eleştirmenin değil, romanın niyeti doğrultusunda ele alınmalı…
  • Yazım kuralları hariç, düzeltme memurluğu ya da gelenek ve ideoloji bekçiliği yapılmamalı?
  • “Yazar şu şekilde yazmalıydı, böyle yazmamalıydı…” düşüncesiyle eleştiri yapılmamalı…

Eleştirinin Başlığı

  • Eleştiriye bir ad verilmeli ve bu ad ilgi çekici olmalı.

Kitabın Adı:

Yazar:

Editör:

Yayımcı:

Yayım Tarihi:

Sayfa Sayısı:

Baskı Sayısı:

ISBN:

Fiyat:

Romanın Türü

  • Tarihi mi? Macera mı? Biyografi mi? Macera mı? Aşk mı?

Romanın Dünyası

  • Öykü hangi dünyada geçmektedir?.. Sanal dünya mı? Gerçek dünya mı? Geçmiş dünya mı? Gelecek dünya mı?
  • Öykü çoğunlukla hangi kesimde ve sosyal çevrede geçmektedir.

Romanın Konusu

  • Konu düşsel mi, gerçek mi, yoksa düş ile gerçek arası bir zeminde mi, iki dünyayı birbirine geçirebiliyor mu?

Romanın Özeti

  • Eleştiri 600 – 2000 kelime aralığında olmalıdır ama ideali 1000 kelimedir.

Romanın Ana Fikri

  • Romanın ana fikri? Ana fikir amacına ulaşmış mı?
  • Roman mesaj veriyor mu? Veriyorsa açıktan mı? Örtülü mü?
  • Roman mesaj verirken ahlak dersi de veriyor mu?

Romanın Güçlendirenleri

  • Mekân, tasvir, karakterler ve benzerleri…

Romanın Zayıflatanları

  • Mekân, tasvir, karakterler ve benzerleri…

Romanın Kurgusu ve Olay Örgüsü

  • Roman hangi olay ekseninde dönmektedir?
  • Romanın girişi, gelişmesi, bölümlemesi, geçişleri ve sonuca bağlanması?
  • Roman özgün mü? Klişe kısımlar var mı?
  • Olay örgüsü ne ölçüde dikkat çekici?
  • Olay örgüsünde sebep sonuç ilişkisi var mı?
  • Olay örgüsünde gizem var mı, varsa başarılı mı?
  • Düğümler başarılı mı?
  • Bir düğüm çözülürken yeni bir düğüm atılabilmiş mi?
  • Düğüm çözme başarılı mı?
  • Olay örgüsünde açıklığa kavuşturulmamış olaylar var mı?
  • Olay örgüsü sonuna kadar sürdürülebiliyor mu?
  • Olay örgüsü kafa karıştırıcı mı?

Romanın Kahramanları

  • Roman kahramanlı mı? Kahramansız mı?
  • Kahramanlar herkesin olmak istediği, başarabileceği, hayal kurabileceği karakter ve yetenekte mi?
  • Kahramanlar romanın başından sonuna kadar varlıklarını başarılı bir şekilde hissettirebilmekte mi?
  • Kahramanların inandırıcılığı? Okur kahramanları özümser mi?

Karakterler

  • Önemli karakterler? Olaylar hangi karakterlerin etrafında dönüyor?
  • Karakterler romanda ne şekilde belirmektedir? Dramatik bir gereksinim ile mi, yoksa betimlemeyle mi?
  • Karakterler inandırıcı mı?
  • Diyaloglarda, karakterler birbirlerinden ayırt edebiliyor mu, yoksa karakterler karışıyor mu?
  • Karakterler okurun hayalinde ve hafızasında iz bırakıyor mu?
  • Düz karakterler, çok yönlü karakterler (soylu ve alçak gibi…), fon (gaziler, yatılı öğrenciler, göçmenler gibi…) karakterler, muhalif karakterler, kalıp yani norm (öğretmenler, avukatlar, doktorlar gibi…) karakterler başarılı mı?

Mekân

  • Mekânlar nereye ait? Gerçek mi? Hayali mi?
  • Mekânların anlatımı, tasviri?
  • Mekân anlatımları ilgi çekici mi, yoksa sıkıcı mı?
  • Mekân anlatımları az mı, çok mu?
  • Okur karakterlerin yaşadığı mekâna çekilebiliyor mu?

Tasvir (Betimleme)

  • Tasvirler başarılı mı
  • Tasvirler karakterlerin bakış açısıyla verilebilmiş mi?

Özetleme

  • Romanda özetleme var mı?
  • Özetlemeler yerinde mi? Romana hizmet etmeyen olaylar, zamanlar özetlenmiş mi?

Zaman

  • Romanda hangi zaman dilimi kullanılmış? Bir gün mü? Bir ay mı? Yoksa bir yüzyıl mı? Yoksa her zamana özgü evrensel bir şey mi?
  • Zaman akışı yönetilebilmiş mi?
  • Romanda olay çağının kusurları ve üstünlüklerini nasıl verilmiş?
  • Romanda geçen hayat hem zaman hem de değer ölçüleriyle verilebilmiş mi?
  • Okur karakterlerin yaşadığı zamana çekilebiliyor mu?

Romanın Felsefesi

  • Romanın bir felsefesi; dünya görüşü, öğretisi var mı? Varsa derinliği?

Romanın Kültürü

  • Romanda hangi kültür hâkim? Evrensel kültür mü, yoksa millî kültür mü?
  • Hangi kesimin veya sosyal çevrenin kültürü romana damgasını vuruyor?

Romanın Üslubu

  • Romanın üslubu sade mi, destani mi, deneme mi, yoksa melez mi (karışık mı)?

Romanın Anlatımı

  • Romanda mekân, tasvir ve özetleme doğru şekilde kullanılmış mı?
  • Mekân, tasvir ve özetleme birlikte ve iç içe kullanabilmiş mi?

Romanda Sembol ve İşaret Kullanımı

  • Romanda kullanılan işaretler ve semboller?
  • Romanda somut kavramlar olarak işaretler, soyut kavramlar olarak semboller yerinde kullanılabilmiş mi?
  • İşaretler ve semboller hangi kaynaktan alınmıştır? Din mi, mitoloji mi? Yoksa yazara ait özel buluşlardan mı?
  • Semboller okurun hayal gücü üzerinde etkili mi?

Romanda Biçim ve Ritim

  • Romanda estetik var mı (Simge, sembol, imge , şiirsellik)?

Simge: İşaretten algılanan kavram. Mesela parmaktaki bir yüzüğün evliliği simgelemesi gibi…

İmge: Hayal

  • Romanda simetri var mı (Birden fazla bakış açısı)?

(Mesela yeğenlerinin işlediği bir suça halaların bakışı ile teyzelerin bakışı gibi…) 

  • Romanda matematikle ilgili terimler, kavramlar, formüller, şifreler var mı?

(Mesela Akıl Oyunları Romanı)

  • Roman kendi içinde bir bütünlük yakalamış mı, yoksa dağınık mı?
  • Roman ritmik mi, yoksa cümleler uzun ve karmaşık mı?
  • Romanda ses ahengi sağlanabilmiş mi?

Romanda Kinaye ve Nükte

  • Romanda kinaye ve nükte var mı? Varsa kinaye, nükte ve ciddiyet arasında denge sağlanabilmiş mi?

Romanda Bilgi ve Kullanımı

  • Romanda genel olarak bilgi kullanılmış mı? Kullanılmışsa yazar bunu örtebilmiş mi?
  • Romanda tarihî bilgiler var mı? Varsa doğru mu?
  • Romanda dinî bilgiler var mı? Varsa doğru mu?

Yazarın Değerlendirilmesi

  • Yazarda derin bir bakış açısına sahip mi?
  • Yazarın bakış açısı? Olaya dinî açıdan mı, ideolojik açıdan mı, millî açıdan mı bakılmış?

Bakış Açısı: Bir olaya bakılan yön, açı vb.

Yazarın paradigması?

Paradigma: Değerler dizisi

(Mesela üç göbekten Ateist olan bir kişi ile üç göbek öncesi dindar iken Ateist olan bir kişinin bir olayı değerlendirmesini farklıdır.

  • Yazar problemleri ayrıştırabiliyor mu? Problemler arasında bağlantı kurabiliyor mu?
  • Yazar ayrıntıları yakalayabilme yeteneğine sahip mi?
  • Yazarın etkilendiği sosyal, ekonomik ve politik etkenler?

Sonuç

  • Genel olarak roman hakkındaki düşünceniz? Düşüncenizi etkileyen sebepler?
  • Romanın en önemli ya da en iyi yeri neresidir? Niçin?
  • Romandaki öykü okura ne hissettiriyor? Sevinç mi? Üzüntü mü? Korku mu?
  • Bir okur bu romandan neler öğrenebilir?
  • Ve benzerleri…

Sıradaki içerik:

ROMAN ELEŞTİRİSİ